کد خبر: 50360تاریخ انتشار : ۱:۳۴:۱۸ - شنبه ۲۴ فروردین ۱۳۹۸

قدیر گلکاریان- استاد دانشگاه

تصمیم ترامپ و چشم انداز آینده

تصمیم هفته پیش ترامپ در رابطه با قرار دادن نام سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران در فهرست گروه‌های تروریستی با تمامی ابعاد و جوانب آن از سوی تحلیل‌گران داخلی و خارجی در حال ارزیابی و نتیجه‌گیری است. دلیل داغ بودن این قضیه آن است که علیرغم وجود وجوه غیرقانونی و مغایر با نُرم‌ها، اصول و قوانین حقوق بین‌الملل، اقدامی است که بیش از بلوف، به اقدامی طراحی شده برای وارد ساختن فشار حداکثری به ایران است. این فشار فقط جنبه اقتصادی ندارد. اما آنچه در این میان باید به آن توجه کرد، افق نسبتاً مه‌آلودی است که هم بر فضای اندیشه کاخ سفید حاکم است و هم اینکه به زعم برخی از ناظران چنین تصمیمی می‌رود که از شرایط جنگ سرد و لفظی به شرایط گرم و جدی بدل شود. لیکن ریسک‌های موجود در تصمیم به اقدام متقابل و رو در روی نظامی میان دو کشور ایالات متحده آمریکا با ایران، هنوز راه هر گونه شیطنت جدی را گرفته است.

تصمیم ترامپ و چشم انداز آینده

تصمیم هفته پیش ترامپ در رابطه با قرار دادن نام سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران در فهرست گروه‌های تروریستی با تمامی ابعاد و جوانب آن از سوی تحلیل‌گران داخلی و خارجی در حال ارزیابی و نتیجه‌گیری است. دلیل داغ بودن این قضیه آن است که علیرغم وجود وجوه غیرقانونی و مغایر با نُرم‌ها، اصول و قوانین حقوق بین‌الملل، اقدامی است که بیش از بلوف، به اقدامی طراحی شده برای وارد ساختن فشار حداکثری به ایران است. این فشار فقط جنبه اقتصادی ندارد. اما آنچه در این میان باید به آن توجه کرد، افق نسبتاً مه‌آلودی است که هم بر فضای اندیشه کاخ سفید حاکم است و هم اینکه به زعم برخی از ناظران چنین تصمیمی می‌رود که از شرایط جنگ سرد و لفظی به شرایط گرم و جدی بدل شود. لیکن ریسک‌های موجود در تصمیم به اقدام متقابل و رو در روی نظامی میان دو کشور ایالات متحده آمریکا با ایران، هنوز راه هر گونه شیطنت جدی را گرفته است.

تصمیم ترامپ گرچه از نظر حقوقی درست نیست و برای نخستین بار است که نیروی نظامی یک کشور که از نظر قانونی به عنوان بخشی از توان نظامی بر شمرده می‌شود، مورد اتهام و بدنامی قرار گرفته و سعی می‌شود اسم و رسم آن در هاله‌ای از شائبه قرار گیرد و حتی به اظهار مایک پمپئو، وزیر امور خارجه آمریکا در جلسه استماع کمیته روابط خارجی مجلس سنای آن کشور، در ردیف گروه القائده قلمداد می‌شود.

اما این تصمیم دارای جوانب خاصی است که باید بدان توجه کرد.

الف) مصادف شدن تصمیم ترامپ با سالگرد اعمال تحریم‌های مجدد از سوی آمریکا بعد از خروج یک جانبه از برجام و همچنین قرین شدن این تصمیم با روز پاسدار، نشان از تلاش مشاوران ترامپ در لاپوشانی کردن عدم موفقیت آنان در اعمال تحریم‌های شکننده و گزنده به منظور ایجاد اغتشاش در کشور است. به عبارتی در پس پرده این تصمیم، جریان سازی جدید سیاسی- روانی قرار دارد تا به ملت ایران بباورانند که خطرات جدی دیگری در راه است. آن هم در شرایطی که مردم بعد از حوادث طبیعی از شرایط ناخواسته در آشفتگی فکری هستند. چنان‌که می‌بینیم همکاری و همیاری مردم با حضور نهادهای لشکری و کشوری در کمک رسانی به مردم آسیب دیده نشان داد همگان بدون توجه به مشکلات فردی، سعی در حل معضل اجتماعی و کمک به حادثه دیدگان سیل در کشور داشتند و همین یکپارچگی بی‌منت نشان داد که مردم ایران در صحنه‌های حساس به منظور حفظ کیان و منافع کشور در هر زمینه‌ای دست در دست همدیگر بوده و اختلافات و اعتراضات خود به عملکرد مسئولین را مسئله‌ای داخلی دانسته و اجازه بهره‌برداری به کسی را نمی‌دهند، این فضای داخلی موجب تغییر تصورات در اتاق فکر ترامپ گردید و اقدام ترامپ را باید ناشی از شتاب و دستپاچگی در عدم حصول به اهدافش دانست.

ب) در آستانه انتخابات رژیم صهیونیستی، تصمیم ترامپ برد پشتیبانی برای نتانیاهو داشته است. بعد از به رسمیت شناختن بلندی‌های جولان از سوی ترامپ ترازوی کفه موفقیت نتانیاهو تا حدودی سنگینی کرد. اقدام اخیر هم طراحی شده و به جهت تاثیر در نتیجه انتخابات دو روز گذشته در اسرائیل بوده است. به طوری که بنیامن نتانیاهو با آرای بسیار ناچیزی از رقبای خود پیشی گرفت. در نهم آوریل روزنامه تایمز آو اسرائیل نقل کرد که تصمیم ترامپ در راستای خواسته نخست وزیر اسرائیل بوده است. این قضیه در اواخر هفته گذشته از زبان وزیر خارجه آمریکا نیز دوباره مطرح گردید. به عبارتی روشن، ترامپ خواست با هیولای تروریستی خواندن ایران، پیامی به مردم اسرائیل بدهد که در صورت عدم حمایت از نتانیاهو، تهدیدات ایران در نابودی اسرائیل جدی خواهد بود. همانطور که گمان می‌رود، ترامپ برای نتانیاهو سوپاپ اطمینان در فشارهای سیاسی است و متقابلاً نتانیاهو در کنار لابی آیپک برای ترامپ در انتخابات سال ۲۰۲۰ به عنوان سرمایه قوی تبلیغاتی و حمایتی، زمینه ساز پیروزی او به شمار می‌رود.

ج) ارتقای سطح دیپلماسی موفق ایران در منطقه، همسویی در اهداف راهبردی با روسیه و ترکیه، نقش آفرینی جدی در خاورمیانه و مطرح شدن سازو کار مالی میان ایران و اتحادیه اروپا (هرچند هنوز ملموس نیست) موجب نگرانی آمریکا و برخی از کشورهای عربی شده است. بایکوت کردن فعالیت‌ها و پیشرفت‌های ایران به هر نحو ممکن و حتی در صورت ایجاب، سرمایه گذاری برای بروز جنگ جدی با ایران، می‌تواند خیال رهبران عربی را از سقوط راحت سازد. حمایت‌های اسرائیل در کنار عربستان و امارات قابل تأمل است.

د) به چالش کشیده شدن سیاست‌های خارجی دولت ترامپ و بروز مشکلات برای ایالات متحده با نادیده گرفتن پیمان‌های بین المللی، ایجاد شکاف میان اتحادیه اروپا و یا چین، عمیق‌تر شدن اختلافات با روسیه، عرض اندام کشورهایی مانند ترکیه در برابر زیاده خواهی ترامپ، آغاز انتفاضه جدید مردم فلسطین بعد از تغییر محل سفارت آمریکا به بیت المقدس، ناموفق شدن آمریکا در سوریه و افغانستان و بالا گرفتن چالش‌های جدی میان آمریکا با کشورهای آمریکای لاتین از جمله مواردی هستند که موفقیت ترامپ برای دوره جدیدی از ریاست جمهوری را به چالش کشیده است. در شرایطی که ترامپ در اهداف مربوط به کره شمالی دست‌ِخالی از ویتنام برگشت؛ نیاز است که ایران را به هر نحوی پای میز مذاکره بکشاند تا کارت برنده‌ای در دست بگیرد. اما با این تدبیر ترامپ مرتکب دو خطای عمده شد. نخست اینکه شانس هر گونه مذاکره را از دست داد و دوم اینکه بار دیگر در سایه تصمیم ترامپ اهمیت و وجود سپاه در کنار مردم حس شده و همبستگی ملی در کشور پدید آمد.

بنابراین می‌توان نتیجه گرفت که تصمیم ترامپ علیرغم اینکه احتمال می‌رود از کنگره رد شود، از سوی کشورهای منطقه‌ای و فرا منطقه‌ای تقبیح و منکوب خواهد شد. زیرا این تصمیم نه تنها با فصل ششم منشور سازمان ملل مغایرت دارد، از سوی سایر کشورهای منطقه و اروپایی به دلیل وجود خطرات جدی جنگ، مورد حمایت قرار نگرفته و حمایت عینی نخواهد داشت. از سوی دیگر آمریکا در کنار معاضدت نیروهای قدس در منطقه مانند مبارزه با تروریسم در افغانستان، سوریه و یا عراق، به منافعی رسیده بود. لیکن با خلع ید شدن نیروهای نظامی آمریکا با این تصمیم و مقابله به مثل برحق از سوی ایران، یقیناً متضرر میدان، خود آمریکا خواهد بود. معماران سیاست غلط خارجی آمریکا در اطراف ترامپ دیر یا زود متوجه خطای خود خواهند شد.

کلمات کلیدی :