کد خبر: 50432تاریخ انتشار : ۵:۰۵:۰۵ - یکشنبه ۲۵ فروردین ۱۳۹۸

نقی آقالو- روزنامه نگار

لیبی در مسیر تجزیه!

کشور لیبی از وقتی که سرهنگ قذافی در سال ۲۰۱۱ سقوط کرد، هرگز روی خوش و ثبات و آرامش را تجربه نکرد.

لیبی در مسیر تجزیه!

کشور لیبی از وقتی که سرهنگ قذافی در سال ۲۰۱۱ سقوط کرد، هرگز روی خوش و ثبات و آرامش را تجربه نکرد.

تشنج و ناآرامی و درگیری ناشی از سقوط دیکتاتور، اکنون به جنگی تمام عیار در لیبی تبدیل شده و می‌رود تا مردم بخت برگشته این کشور غارت شده را بار دیگر دچار وضعیتی هولناک کند.

وخامت اوضاع در این کشور به حدیست که، تقریبا تمامی دولت‌های بزرگ غربی و روسیه و برخی دول عربی همسایه و نیز سازمان ملل متحد در قبال آن بیانیه صادر کرده و هشدار داده‌اند.

اینکه ژنرال خلیفه حفتر فرمانده ارتش ملی خود خوانده لیبی و از یاران ناخلف قذافی پیروز میدان شود یا فائز سراج رئیس دولت مستقر در طرابلس، به‌درستی روشن نیست و البته پیش بینی می‌شود، به علت دخالت دولت‌های خارجی در نبردهای داخلی لیبی، آینده‌ای تاریکتر از گذشته در انتظار مردم فلک زده این کشور باشد.

بخش عظیمی از ثروت این کشور اعم از نفت و منابع ارزی و طلا و نقره در طول سال‌های سقوط و پس از سقوط، غارت شده و اکنون مدعیان رهبری و حکومت در این کشور بر سر باقیمانده آن ثروت‌ها از سرزمین گرفته تا چاه‌های نفت و دیگر منابع غیر قابل اغماض این کشور بر سر هم می‌کوبند.

روش و مسیری که طرف‌های درگیر به‌ویژه ژنرال حفتر پیش گرفته‌اند، بدون تردید به دره تجزیه و نابودی کامل منجر خواهد شد.

حباب آسیا و کشف منابع جدید آب

«حباب آسیا» به مجموعه کشورهای آسیایی از جمله ایران می‌گویند که منابع زیرزمینی آب را بی‌رحمانه با استفاده از موتورهای خشن، می‌کشند و می‌مکند!

کارشناسان معتقدند، این حباب بالاخره می‌ترکد، اما زمان ترکیدن معلوم نیست!

غارتگران آب‌ها در همه جای جهان پراکنده‌اند؛ در آمریکای شمالی، مکزیک و آمریکای جنوبی و آسیای مرکزی و خلیج فارس و خاور دور و… رد پای مجرمان درنده خوی بلعنده ذخایر آب، قابل مشاهده است.

اما مردمان آسیا به‌طور یقین بیشتر از سایر ملل دنیا در این فاجعه، نقش منفی به عهده دارند!

جدی‌ترین و بدترین این فجایع را باید در خاورمیانه جستجو کرد حتی در فلسطین و نوار غزه!

اما در آفریقای شمالی، دو کشور مصر و لیبی بیش از سایر کشورهای این قاره به دلایلی از جمله مسئله آب مورد توجه‌اند.

در اواسط سال ۱۹۵۳، شرکت‌های بزرگ جوینده نفت جهان در حال جستجوی میادین جدید در جنوب لیبی بودند که به کشف جدیدی در مرزهای چهار کشور، نائل آمدند.

به جای نفت، ذخایر عظیمی از آب به حجم تخمینی حدود ۵۰۰۰ تا ۲۰۰۰ کیلومتر مکعب!

به گزارش کارشناسان، بخش زیادی از این آب، ۴۰ تا ۱۲ هزار سال قبل یعنی در پایان دوره موسوم به عصر یخبندان در آن منطقه ذخیره شده‌اند.

کلنل جاه‌طلب و سرکش لیبی که بر ثروت هنگفت ناشی از صادرات نفت تکیه زده بود، نمی‌توانست از این منبع افسانه‌ای و ارزشمند، چشم بپوشد!

کشاورزان این کشور، بی‌آب بودند، اما گویا هنوز کارد به استخوانشان نرسیده بود و بنابراین از طرح انتقال و کوچ به سمت کویر سر باز زدند و سرهنگ بلندپرواز آفریقا، اراده آن کرد تا آب را به آنان برساند.

در اکتبر ۱۹۸۳ کنگره عمومی خلق لیبی تحت نظر معمر قذافی، آغاز اجرای عملیات «پروژه بزرگ انتقال آب» را تصویب کرد که عنوان «النهرالصناعی العظیم» داشت. در قالب این طرح، آب کویرهای جنوب و جنوب شرقی لیبی را باید به مناطق شمالی و شمال غربی این کشور، می‌رساندند. حجمی برابر با ۶/۵ میلیون متر مکعب در روز!

سرهنگ قذافی به این طرح بزرگ می‌بالید و همیشه از آن به عنوان «هشتمین عجایب جهان» نام می‌برد. این منابع عظیم فسیلی در حقیقت، ذخیره خارق العاده‌ای بود از آب شیرین در محدوده جنوب لیبی و مشترک با کشورهای چاد، مصر و سودان.

در اقدامی مشترک از سوی سه ارگان بین المللی- آژانس انرژی اتمی، برنامه توسعه سازمان ملل و بانک جهانی- و با همکاری دولت‌های چهار کشور مذکور، مطالعات برای اکتشاف و بهره‌برداری و انتقال ذخایر مذکور آغاز شد. در گزارشی آمد:

این منبع، دارای بزرگترین سیستم آب فسیلی دنیاست که در برخی موارد، تنها منبع آینده آب برای تامین نیازهای فزاینده چهار کشور یاد شده خواهد بود.

  • آغاز تنش‌ها و رویارویی هولناک!

 

شاید آمریکائی‌ها، فکرش را هم نمی‌کردند، حمله جنگنده‌های این کشور به مقر سکونت قذافی در سال ۱۹۸۶ به انفجار هواپیمای مسافربری آمریکا در سال ۱۹۸۸ بر فراز منطقه لاکربی اسکاتلند توسط لیبی بینجامد.

اما این حادثه اتفاق افتاد و در پی آن ۲۸۰ آمریکایی کشته شدند.

حسنین هیکل روزنامه نگار نامی مصری، روزی قذافی را عامل قدرت‌های غربی خوانده بود، اما اکنون این عامل، علیه غربی‌ها سر به طغیان گذاشته بود.

برخی می‌گفتند، عامل سرکش شدن عناصر نامطلوبی چون قذافی، دسترسی نامحدود به درآمد هنگفت نفت است.

هنری کسینجر زمانی گفته بود: «نفت در حال حاضر بسیار با ارزشتر از آن است که به عرب‌ها سپرده شود.» و البته سرهنگ، یک عرب مسلمان آفریقائی بود، اما نه عربی به اندازه حکام ثروت اندوز عربستان و کشورهای حوزه خلیج فارس.

پس از سرنگونی دیکتاتور عراق در ۲۰۰۳، قذافی چرخش ۱۸۰ درجه‌ای به سمت غرب پیدا کرد و در یک اقدام غیرمنتظره بر سر تحویل یا انهدام تاسیسات هسته‌ای و سلاح‌های پیشرفته خود به ارزش ده‌ها میلیارد دلار که از شوروی سابق و چین خریده بود به معامله و گفتگو نشست!

برای بدست آوردن دل غربیان، اما این اقدامات کافی نبود؟ بنابراین، پرداخت ۲۰ میلیارد دلار نیز بابت غرامت ناشی از انفجار دو هواپیمای ایرفرانس و پان آمریکن به آمریکا و فرانسه، ضمیمه آن کرد!

پایه‌های حکومت سرهنگ لرزیده بود و بنابراین به‌طور پنهانی با لابی صهیونیست‌ها در آمریکا رابطه برقرار کرد به امید آنکه پس از خود، قدرت‌یابی پسرش- سیف الاسلام – را تضمین کرده باشد.

به گزارش رسانه‌ها، مردم لیبی به سیاست‌های سازشکارانه و دوپهلوی رهبرشان در قبال غرب معترض شدند، اما غربیان نیز خود را طرفدار مردم این کشور جا زدند!

برخی تحلیل‌گران گفتند: دشمن چشم طمع انداخته و برای به چنگ آوردن ثروت لیبی و تسلط بر چاه‌های نفت و دلارهای انباشته، لحظه شماری می‌کند.

رژیم دیکتاتور ۴۲ ساله و پوشالی سرهنگ معمر قذافی براثر قیام مردم لیبی و البته با حمایت و مداخله نظامی خارجی پس از نبردی خونین و شش ماهه فرو ریخت.

آری! آنچه درباره برخی رفتارهای ابلهانه و غیر طبیعی و عملکرد سراسر اشتباه و خطا و سیاست‌های تشنج‌زای مرد جاه طلب و بلندپرواز و گستاخ لیبی گفته شده، تا حدود زیادی صحیح است، اما این آدم بالاخره اقداماتی هم در کارنامه خود دارد که نمی‌توان نادیده گرفت.

برخی نیازهای حیاتی جامعه خود را چون تامین آب و انتقال آن به شهرها و آبادی‌های لیبی تشخیص داده و میلیاردها دلار نیز در راه اجرای پروژه‌ها، سرمایه‌گذاری کرده است.

به علت برخی اصلاحات و کمک‌های انسان دوستانه‌اش در آفریقا، حتی قرار بود او را رئیس اتحادیه آفریقا کنند.

این سخن نباید به مفهوم همدردی با دیکتاتور لیبی تلقی شود، اما آن سوی ماجرا را نباید هرگز فراموش کرد! دیوانگی‌ها، جنگ افروزی‌ها، فرصت طلبی‌ها، جنایت‌ها و آزمندی بی حد و حصر شرکت‌های چند ملیتی و دولت‌های متجاوزی چون فرانسه و آمریکا را که پس از قذافی موفق به غارت دارایی و ذخایر عظیم ملت لیبی شدند، نباید و نمی‌توان از یاد برد.

یک نمونه آن، تاسیسات و تجهیزات و سرمایه‌گذاری ده‌ها میلیارد دلاری بود که قذافی برای ساخت اَبَر پروژه‌ای با عنوان «رودخانه بزرگ ساخت بشر» اختصاص داده و میلیون‌ها انسان بی‌آب و غذا را به زندگی امیدوار کرده بود.

این تجهیزات و امکانات نیز به دست همان شرکت‌ها افتاد و دولت‌های متجاوز نیز پشت تصویر تیره و تاریک رهبر نابخرد لیبی پس از مرگش، پنهان شدند!

اینکه او چه کرده بود و عاقبت آن رودخانه به کجا انجامید، موضوع اصلی مقاله است.

  • رودخانه بزرگ ساخت بشر!

 

۹۰ درصد مملکت یک میلیون و ۷۶۰ هزار کیلومتر مربعی لیبی را، بیابان و صحرای لم یزرع تشکیل داده. همینطور حدود ۹۰ درصد جمعیت حدود ۷ میلیون نفری این کشور در نوار ساحلی مدیترانه در سرزمینی به وسعت تقریبی ۲۰۰ هزار کیلو متر مربع زندگی می‌کنند.

بخش عمده‌ای از همین مردم را ساکنان طرابلس و بنغازی تشکیل می‌دهند.

این کشور دارای بزرگترین ذخایر نفتی آفریقا با حجمی معادل ۴۳ میلیارد متر مکعب است.

درآمد نفت چون دیگر کشورهای نفت خیز خلیج فارس و خاورمیانه، دستان دیکتاتور لیبی را برای خریدها، گشاده دستی و حیف و میل و در آخر کار هم سرمایه‌گذاری، باز گذاشته بود.

شاید عجیب باشد، اما گفته می‌شود در سال‌های پایانی حکومت قذافی، ۲۵ درصد لیبیایی‌ها، دارای مدرک فوق لیسانس و دکترا بوده‌اند.

به دلیل وجود همین اقلیت تحصیلکرده و پرتوقع، رهبر پرادعای لیبی در مقاطعی مجبور و ملزم به انجام کارها و پروژه‌های آینده‌دار بود.

بر اساس گزارش‌ها، بخشی از درآمد فروش نفت این کشور، سالانه به حساب بانکی شهروندان واریز می‌شد و آموزش و درمان نیز کاملا رایگان بود.

لیبی هیچگونه بدهی خارجی نداشت ولی از پشتوانه و ذخیره ۱۵۰ میلیارد دلاری برخوردار بود و در همه موارد فوق، نقش قذافی بارز بوده.

بر اساس همان گزارش‌ها، پروژه سرهنگ برای توسعه توأمان لیبی و آفریقا، این موارد بودند:

۱ – بیش از ۳۰۰ میلیون دلار سرمایه‌گذاری برای طرح‌های توسعه در قاره آفریقا

۲ – اعطای ده‌ها میلیون دلار برای نجات بانک توسعه آفریقا و صندوق کمک‌های مالی این قاره مفلوک

۳ – کاهش قدرت شرکت‌های چند ملیتی در آفریقا و خنثی کردن عملیات این شرکت‌ها در اقتصاد و سیاست این قاره

۴ – تلاش برای برقراری یک واحد پول آفریقایی جایگزین فرانک فرانسه

۵ – و بالاخره، اختصاص ۳۰ میلیارد دلار برای ساخت یک سیستم آبرسانی و آبیاری و رودخانه مصنوعی به طول بیش از سه هزار کیلومتر

عملیات «نهرالعظیم» قذافی با توجه به دلارهای فراوان نفتی، با تاسیس «سازمان رودخانه مصنوعی عظیم» به فرمان سرهنگ در سال ۱۹۸۳ آغاز شد.

در فاز اول این طرح، حدود ۱۳۰۰ حلقه چاه تا عمق ۵۰۰ متری در بیابان حفر شد. گفته می‌شد تا سال ۲۰۰۸ دولت لیبی، حدود ۶/۵ میلیارد دلار برای اجرای آن هزینه کرده بود.

یک گزارش دیگر می‌گوید، سرهنگ قذافی تا سال ۲۰۱۱ برای اجرای طرحی که بعدها رودخانه بزرگ ساخت بشر نامگذاری شد با مشاورت شخصی به نام کلنل «بشیرالصالح»، ۲۷ میلیارد دلار هزینه کرد.

در این طرح ابتدا حجم آبی معادل ۶/۵ میلیون متر مکعب در روز از چاه‌ها به کمک موتورپمپ‌های نیرومند مکیده و سپس وارد لوله‌هایی به قطر ۴ متر می‌شود.

طول خط لوله با ارقام متفاوت بین ۲۸۰۰ تا ۳۲۰۰ کیلومتر اعلام شده. قرار بود، آب بلعیده و پمپاژ شده به لوله‌ها، به بخش بزرگی از جمعیت ۷ میلیون نفری این کشور که اکثرا در شهرهای بنغازی، تریپولی، سرت و… زندگی می‌کردند، رسانده شود.

بر اساس گزارشی، وقتی فاز پنجم و نهایی پروژه تکمیل شد، طول لوله‌های این شبکه به ۴۰۰۰ کیلومتر رسیده بود.

فاز یک این طرح رویایی در سال ۱۹۹۶ به تریپولی رسید، اما فازهای سوم و چهارم هرگز به پایان راه نرسیدند و کشتی طرح عظیم حدود ۳۰ میلیارد دلاری انتقال آب، به گل نشست!

در سال ۲۰۱۱ ناتو، شبکه لوله‌های این رودخانه عظیم را در نزدیکی «برگا» بمباران کرد.

کارخانه تولید لوله نیز از این بمباران، صدمه فراوان دید و سرانجام با مرگ خفت بار و فجیع قذافی در سال ۲۰۱۱، این پروژه عجیب، ناتمام رها شد!

بدین ترتیب، سرنوشت این پروژه در هاله‌ای از ابهام فرو رفت و امید ۷۰ درصد از جمعیتی که به آب این رودخانه دلبسته بودند، به یأس تبدیل شد.

  • رویاها و سرزمین سوخته!

 

بمباران تاسیسات گران‌بهای رودخانه مصنوعی لیبی توسط جنگنده‌های ناتو بر اساس بهانه‌ای زیرکانه بود. ناتو ادعا کرده بود از این کارخانه به عنوان انبار مهمات نظامی استفاده می‌شده و راکت‌های مهاجم از اینجا شلیک می‌شدند!

«فرد پی یرس» نویسنده کتاب خواندنی «وقتی رودخانه‌ها می‌خشکند»، در کتابش آورده: نیویورک تایمز و گاردین در سال ۱۹۹۷ طی مقالاتی اعلام کردند، لوله‌های قطور برای جابجایی تانک‌های جنگی لیبی ساخته شده و قذافی قصد داشته از این طریق به خاک کشورهای همسایه، دست درازی کند!

آنان همچنین ادعا کردند، بمب‌های شیمیایی و بیولوژیک در این لوله‌ها، پنهان شده!

به گفته «عبدالباری عطوان» نویسنده و تحلیلگر مشهور عرب، سرنگونی قذافی، پنج منفعت برای غرب داشته:

۱ – سیطره بر نفت لیبی و به‌کارگیری عواید آن در خدمت فرانسه و انگلیس

۲ – جلوگیری از گسترش نفوذ قذافی در قاره سیاه

۳ – تضمین ادامه نفوذ فرانسه در شمال آفریقا

۴ – تاکید بر قدرت نظامی فرانسه در همین قاره

۵ – تقویت محبوبیت سارکوزی در فرانسه و برنده شدن در انتخابات بعدی ریاست جمهوری

اما مهمتر از همه اینها، ذخایر کلان طلا و نقره لیبی بود که قذافی آن‌ها را جمع کرده. (۱۴۳ تن طلا و ۱۵۰ تن نقره)

این حجم عظیم دلار و طلا و نقره، پشتوانه‌ای بود برای ایجاد پول واحد آفریقایی و در نتیجه سقوط فرانک فرانسه در آفریقا.

سیلویو برلوسکونی نیز همین اعتراف را کرده و فرانسه و انگلستان را عامل سرنگونی قذافی خوانده!

آمریکا و فرانسه نگران آن بودند که سرهنگ خودخواه در سال ۲۰۰۹ به ریاست اتحادیه آفریقا برگزیده شود. کسی که با لغو چند قرارداد بزرگ به ارزش ده‌ها میلیارد دلار، نفوذ شرکت‌های چند ملیتی را در قاره کاهش داده بود.

بعدها، انتشار ایمیل‌های منسوب به هیلاری کلینتون از اسرار بیشتری از سقوط قذافی پرده برداشت. بر اساس آن ایمیل‌ها، اهداف سرنگونی سرهنگ، این‌ها بودند:

۱- کنترل بر نفت لیبی

۲ – تضمین حفظ نفوذ و قدرت نظانی فرانسه

۳ – بهبود وجهه سارکوزی در فرانسه

۴ – جلوگیری از گسترش نفوذ قذافی در کشورهای فرانسوی زبان آفریقا

یک روزنامه فرانسوی در این باره نوشت: دستگاه اطلاعاتی فرانسه پس از آنکه از تصمیم قذافی برای ایجاد دینار طلای لیبی اطلاع یافت، تصمیم به آغاز حمله علیه وی گرفت.

بدین ترتیب، صدها میلیارد دلار از ذخایر مالی، ارزی و طلای لیبی، در فرآیندی پیچیده و بی‌رحمانه، ناپدید شد و به غارت رفت.

بر اساس گزارش‌ها، در یک مورد ویژه پس از سقوط و به گفته وزیر سابق نفت لیبی، حدود ۲۵۰ میلیارد دلار از سرمایه‌های این کشور در زمان سیف الاسلام به خارج انتقال یافت!

بدون تردید در چنین وضعیتی که همه آمال بر باد رفته و هست و نیست غارت شده! وخامت اوضاع و ناامنی و فقر و فلاکت روز بروز در این کشور کویری و نگون بخت، افزایش می‌یابد.

شاید اگر مردم دوباره به زمان عقب برگردند، دیکتاتوری رهبر خیره سرشان را با تمام ظلم‌ها و خطاها، تحمل کنند و به دخالت نیروهای نظامی خارجی ترجیح دهند.

دخالتی که آنان را به خاک سیاه نشانده و جز ناامنی و فقر و بدبختی، ارمغانی برای مردم نداشته است.

قبلا گفته‌ام و اکنون جا دارد در پایان مقاله، این نکته را تکرار کنم:

مردم معمولا در اوضاع آشفته و بی‌ثبات، نوکر حاکم معزول‌اند. یعنی، پس از تغییر و جابجایی در قدرت و حکومت به دلیل افزایش مشکلات اقتصادی می‌گویند، «خدا پدر فلانی را بیامرزد»!

اما وقتی در برخی کشورها، تعداد عزل‌ها، جابجایی‌ها و تغییر روسای دولت از تعداد انگشتان دست تجاوز کند، آنگاه گفته می‌شود: «همه شان سر و ته یک کرباس‌اند».

و این «همه» شامل حاکمان و ثابتان در مقام‌ها و سایر دولتمردان هم می‌شود!

کلمات کلیدی :