کد خبر: 50327تاریخ انتشار : ۱:۵۶:۴۶ - پنج شنبه ۲۲ فروردین ۱۳۹۸

نقی آقالو- روزنامه نگار

نتیجه‌گیری مسئله‌دار از وقوع سیلاب‌ها!

وقوع سیلاب‌های فروردین ماه امسال در ۱۶ استان کشور به قدری سریع اتفاق افتاد که همه ایرانیان را از مردم و مسئولان کشوری و لشگری، غافلگیر کرد.

نتیجه‌گیری مسئله‌دار از وقوع سیلاب‌ها!

وقوع سیلاب‌های فروردین ماه امسال در ۱۶ استان کشور به قدری سریع اتفاق افتاد که همه ایرانیان را از مردم و مسئولان کشوری و لشگری، غافلگیر کرد.

سیلاب‌هایی که به گفته یک مقام مسئول، فقط در بخش کشاورزی به خساراتی معادل ۴۶ هزار میلیارد ریال منجر شد.

ابعاد خسارت‌ها، مسلما بیشتر از اینهاست و اینک، مردم و دولت و دستگاه مدیریت کشور ما در آزمایشی سخت و موقعیتی بس دشوار قرار گرفته‌اند.

ایران و ایرانی در تاریخ پر فراز و نشیب خود، به کرات در چنبره مشکلات کمرشکن قرار گرفته و به گفته مورخان و ایران‌شناسان بنام، هر بار به طریقی و با تکیه بر قوای درونی در اعماق روح و فرهنگ ایرانی، از خطر جسته و از گردنه‌های هولناک به سلامت و البته با هزینه‌ای هنگفت، عبور کرده و می‌رود تا بار دیگر با یاری خدای دانا و توانا، سالم و سرافراز، هم از خشم طبیعت و هم از دام عفریت تفرقه و تشتت و شکاف‌های سهمگین اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و بحران مدیریتی رها شود.

اگر دل‌های ما بر اثر شدت جراحات، غمگین و افسرده است و شیرینی عید و ایام نوروز باستانی به کاممان تلخ گشته، اما اینهمه دلیل نمی‌شود، زانوانمان در برابر سختی‌ها خم  و سرنوشتمان به سیر حوادث، سپرده شود.

حال، بنای تخطئه کار و خدمات دولت و ارگان‌های مسئول را نداریم و به همه آنان که خالصانه، دلسوزانه و جانانه در این راه قدم برداشتند و رنجی و دردی را از مردمان کاهش دادند، درود می‌فرستیم، خسته نباشید می‌گوئیم و امید آن داریم که وقوع این حوادث، دل‌های مردم ما را به هم نزدیک‌تر کند و دولت و حکومت ما را در مسیر درست و انجام و اجرای اصلاحات حیاتی حکومتی، ساختاری و کارآمدی دستگاه مدیریت کشور قرار دهد.

«به درستی که با هر سختی، آسانی است». این را من نمی‌گویم، قرآن کریم می‌گوید.

  • بارش ۹۳ میلیارد متر مکعبی ظرف دو هفته

 

درباره وقوع سیلاب‌های عظیم و غافلگیر کننده ملت و دولت ایران، اظهار نظرهای فراوان و بعضا عجیب و غریب شده است و در این یادداشت، فقط به گوشه‌ای از آن‌ها (برخی مقامات صاحب نفوذ) اشاره می کنم.

فرمانده کل ارتش گفته است: «کنترل سدها در خوزستان به خوبی انجام شده و اگر حتی در بخش کوچکی از مدیریت سدها، سستی می‌شد، امروز معلوم نبود با چه فاجعه‌ای در این استان روبرو می‌شدیم».

گزارش‌ها همچنین از اظهار نظر مشابهی از سوی فرمانده کل سپاه پاسداران، حکایت دارد.

برخی مقامات استانی و کشوری نیز در چند مورد از بازدیدها از مناطق سیل زده شمال و جنوب و غرب، با استفاده از عباراتی مبهم، همان ایده فرماندهان محترم را اعلام کردند.

مثلا در این مورد خاص، بشنوید، حجت الاسلام ابوترابی، خطیب نماز جمعه تهران چه گقته است: «اگر این سدها نبود، نمی‌دانم امروز خوزستان، جنوب کشور، لرستان و استان‌های دیگر، چه شرایطی داشتند !؟»

منظور وی البته، ترسیم وخامت اوضاع در نبود سدهایی چون؛ کرخه، دز و کارون بود که حتما سیلاب‌ها، همه چیز را با خود به دریا می‌بردند!

این خطیب جمعه در سخنان خود همچنین وارد جزئیات شده و از رقم ۹۰ میلیارد متر مکعب استفاده کرده که ظرف ۱۳ روز نخست سال جدید بر سر ایران و ایرانیان نازل گشته!

از جزئیات دیگر سخنان وی می‌گذرم، اما به گمانم، او در ذکر آن رقم ۹۰ میلیاردی، به آمار شرکت مدیریت منابع ایران، تکیه کرده باشد.

بر اساس آمار ارائه شده این شرکت، ارتفاع کل ریزش‌های جوی از اول مهر ۹۷ تا ۱۵ فروردین ۹۸، بالغ بر ۲۸۰ /۳ میلی متر بوده. یعنی، نسبت به سال گذشته، ۱۰۰ میلی متر(۱۸۰ درصد) افزایش داشته است.

بنابراین گزارش، از مجموع ۲۸۰/۳ میلی متر بارش در مدت مذکور(۱۹۴ روز ابتدای سال آبی جاری)، ۹۲/۱ میلی متر سهم پائیز ۹۷، ۱۳۱/۹ میلی متر سهم زمستان ۹۷ و ۵۶/۳ میلی متر سهم ۱۵ روز نخست بهار ۹۸ است.

با توجه به اینکه، هر میلی متر باران در تحلیل فنی و کارشناسی، یعنی؛ هر متر مربع از زمین، ۵۶/۳ لیتر آب خورده.

بدین ترتیب، اگر مبنای محاسبه را همین رقم در ۱۵ روز اول امسال بگبریم، در هر هکتار از سرزمین ایران، ۵۶۳۰۰۰ لیتر یا ۵۶۳ متر مکعب باران باریده است.

چنانچه مساحت کل سرزمین به طور تقریب، ۱۶۵ میلیون هکتار باشد (۱۶۴۸۰۰۰ کیلو متر مربع)، در نتیجه، ظرف ۱۵ روز، حدود ۹۳ میلیارد متر مکعب آب از آسمان بر سرزمین ایران ریخته است .

 

آمار و ارقام ارائه شده از سوی مقامات و مراکز مسئول و اشخاص متفرقه در صنعت آب کشور، متاسفانه پراکنده و مخدوش است و با هم نمی‌خواند.

در موج جدید بارش‌ها که در گلستان به وقوع سیل مهیب منجر شد، آمارها حاکی از این بود که در برخی مناطق، میزان بارش دو هفته اول، حتی به ۴۰۰ میلی متر، در برخی استان ها به ۳۲۰ میلی متر و در برخی نقاط به ۲۰۰ و در برخی نواحی به ۱۲۰ و ۱۵۰ میلی متر رسیده است.

خوانندگان محترم استحضار دارند، با تعریفی که از مقیاس «میلی متر» در بارش شد، هر متر مربع از سرزمین ایران به ترتیب، ۴۰۰، ۳۲۰ ، ۲۰۰، ۱۲۰ و ۱۵۰ لیتر باران دیده بنابراین، براحتی می‌توان، میزان بارش دو هفته اول سال را محاسبه کرد.

توجه داشته باشید، آمارها تقریبی است، اما مطمئنا دور از واقعیت و حقیقت نیست.

حال، معدل ارقام پنج گانه مذکور، ۲۳۸ است و فرض می‌کنیم، این حجم از بارش ها فقط در یکصد میلیون هکتار از وسعت سرزمین، نازل شده باشد.

۲۳۸ میلی متر یعنی در هر متر مربع از زمین، ۲۳۸ لیتر باران آمده و به عبارت دیگر، هر هکتار، ۲۳۸۰۰۰۰ لیتر و یا ۲۳۸۰ متر مکعب. بدین ترتیب، ۱۰۰ میلیون هکتار از سرزمین ایران، ۲۳۸ میلیارد متر مکعب بارش باران را تجربه کرده و البته، تجربه‌ای سخت و شگفت و فوق طاقت!

حال آیا خواننده و مخاطب محترم، حق دارد بپرسد: این آقای خطیب جمعه تهران که این‌همه وارد جزئیات شده، از کجا آن رقم ۹۰ میلیارد متر مکعب را آورده و اساسا، سازمان متولی تامین آب کشور (شرکت مدیریت منابع آب)، بر چه اساس و مبنایی به رقم ۹۲ میلیارد متر مکعب بارش در ۱۵ روز اول سال رسیده است؟

اگر این ارقام آشفته نیست، پس آشفتگی به چه می‌گویند؟

 

  • از آب گل آلود ماهی نگیرید!

 

سال‌های متمادی است که میزان بارش سالانه ایران، روی رقم ۴۰۰ میلیارد متر مکعب می‌چرخد. در این مورد از ارقام ۴۳۰، ۴۲۰، ۴۰۰، ۳۸۰ و ۳۷۰ میلیارد استفاده شده و من عدد معدل و رند را برگزیده‌ام.

بنابراین، بیش از نیمی از بارش سالانه، فقط ظرف ۱۵ روز باریده و طبیعی است، این حجم بارش در برخی مناطق به سیلاب هایی عظیم تبدیل شود.

به گفته وزیر نیرو بر اثر بارش های اخیر، ۷۳ درصد از حجم مخازن کل سدها و ۹۵ درصد سدهای خوزستان پر و ۴۰ تالاب بزرگ کشور، آبگیری و یا سرریز شده است.

به گزارش اردکانیان، از میان ۴۵ میلیارد متر مکعب آورد رودخانه‌های کشور در سال آبی جاری، حدود ۲۸ میلیارد متر مکعب در سدهای خوزستان آرام گرفته و از این رقم، ۱۷ میلیارد متر مکعب، مربوط به سدهای خوزستان بوده که ۶/۵ میلیارد آن نیز فقط به سد «دز» مربوط می‌شود.

به گزارش مدیرعامل سد و نیروگاه دز، آورد این سد از ۶۰۰۰ متر مکعب در ثانیه روزهای وقوع سیل، به ۱۸۵۰ متر مکعب کاهش یافته ، اما خروجی آن از ۲۵۰۰ به ۲۲۰۰ متر مکعب در ثانیه رسانده شده و اوضاع تحت کنترل قرار گرفته است.

مدیر عامل سد و نیروگاه کرخه نیز حجم مخزن این سد را در تراز نرمال، ۲۲۰ متر  از سطح دریا و ۵ میلیارد متر مکعب ذکر کرده و گفته در حال حاضر، میزان حجم مخزن این سد به ۶ میلیارد و ۷۰ میلیون متر مکعب رسیده و تراز کنونی آن ۲۲۵ متر از سطح دریاست و در حال حاضر میزان خروجی سد، بیش از ۲۲۰۰ متر مکعب در ثانیه است.

ارقام سدهای دز و کرخه به عنوان نمونه آوردم تا ملاک خوبی برای ارزیابی باشد.

توجه کنید، تا قبل از وقوع سیلاب‌ها، ظرفیت کل سدهای کشور، ۵۰ میلیارد ذکر می‌شد که فقط ۳۵ میلیارد متر مکعب آن پر بود و بدین ترتیب از موقعیت نامناسبی برخوردار بودند، اما اکنون به قول وزیر نیرو، خوشبختانه ۷۳ در صد مخازن سدهای کشور و ۹۵ درصد سدهای خوزستان اشباع شده.

مقایسه رقم ۲۳۸ میلیارد متر مکعبی بارش ۱۵ روزه با رقم ۲۸ میلیاردی مهار شده توسط سدها، به درستی نشان می‌دهد، آنچه جناب خطیب و دیگران در خصوص قدرت مهار آب سدها گفته‌اند، شعار و به شوخی شبیه است !

بدون تردید، توان سدها در برابر رقم ۲۳۸، محدود و اندک است. این توان حتی در برابر آن رقم ۹۰ میلیاردی خطیب جمعه تهران، ناچیز است و بنابراین، مهار ۲۸ میلیارد متر مکعب آب توسط سدهای فعلی کشور، دلیل بر درستی سیاست‌های غلط گذشته نیست.

در این اوضاع ناخوشایند، حملات بی‌امان به دست اندرکاران و متولیان رسیدگی به مهار بحران و امور هموطنان سیل زده و سوگوار، دور از انصاف و جوانمردی است، اما ماهی گرفتن از آب گل آلود و اثبات غیرممکن حقانیت روش‌های غلط گذشته در سیاست‌های گسترده و بدون حساب و کتاب سد سازی و انتقال آب، آنهم از زبان غیر کارشناسانی چون خطبای جمعه و برخی فرماندهان نظامی، فاصله عمیق‌تری با خردمندی، انصاف و جوانمردی دارد.

کلمات کلیدی :