کد خبر: 2259تاریخ انتشار : ۱:۱۰:۱۷ - دوشنبه ۲۷ مهر ۱۳۹۴

روحانی، چالشها و برون رفتها

روحانی، چالش‌ها، و برون‌رفت‌ها دکتر داود سلیمانی ١- وعده های انتخاباتی تحقق برخی از وعده‌های انتخاباتی روحانی همان طور که همه می‌دانند تنها در دست وی و قوه مجریه نیست. اما برخی از وعده‌ها در دست اوست که همه انتظار دارند عملی شود مثل بحران هسته‌ای و اموری که در مسائل داخلی به آزادی‌های قانونی […]

روحانی، چالشها و برون رفتها

روحانی، چالش‌ها، و برون‌رفت‌ها

دکتر داود سلیمانی

١- وعده های انتخاباتی

تحقق برخی از وعده‌های انتخاباتی روحانی همان طور که همه می‌دانند تنها در دست وی و قوه مجریه نیست. اما برخی از وعده‌ها در دست اوست که همه انتظار دارند عملی شود مثل بحران هسته‌ای و اموری که در مسائل داخلی به آزادی‌های قانونی و رفع فضای امنیتی به دو وزارت‌خانه کشور و اطلاعات مربوط است. این‌ها وعده‌هایی است که ایشان داده و اهرم‌های ان هم تا حدود زیادی در دست خود دولت است که اگر دولت در این زمینه ورود پیدا نکند این مساله می‌تواند موجب نا امیدی مردم گردد،. اما برخی وعده‌های داده شده اگرچه دولت در تحقق آن مؤثر است ولی هم مردم و هم مدیران دولتی واقفند که قدرت مانور دولت در مسأله اجرا، که خود دولت مسئول مستقیم آن است، دارای محدودیت‌هایی است که این موضوع نیز، در حوزه سیاست، اقتصاد، فرهنگ و… صادق است. طبیعی‌است که در وعده‌های انتخاباتی آن چه مربوط به حوزه اجرایی است، باز دولت دستش بازتر است اما در برخی مسائل مهم سیاسی، همکاری و همدلی مسئولان نظام و قوا را طلب می‌کند. بنابراین با توجه به مشی اعتدالی جناب روحانی فکر می‌کنم این امر می‌تواند تاحدودی مشکل گشا باشد اما کماکان این دغدغه وجود دارد که عده‌ای همراهی نکنند البته با توجه به نوع نگاه و دیدگاهی که برخی دارند ایشان سخت می‌تواند آن‌ها را برای همکاری در پاسخ به دغدغه‌های مردم همراه کند. بنابراین مردم ناامید نخواهند شد چون آن‌ها محدودیت‌ها و اقتضائات دولت را درک کرده و بدان واقفند.

٢- گشایش سیاسی

دولت به طور کلی در تحقق وعده‌هایی چون گشایش سیاسی و… مؤثر است نه در تصمیم گیری. دولت توانایی انجام اقداماتی تاثیر گذار را دارد اما دارای محدودیت هایی است اما این بدان معنا نخواهد بود که ایشان نسبت به وعده هایی که به مردم داده اند، بدون برنامه باشد. لابد برای تحقق شعارهاشان راه‌حل‌هایی اندیشیده‌اند. من فکر می‌کنم این حق مردم است که از ایشان بخواهند که به وعده‌های انتخاباتی خود عمل کنند و مردم را نیز در جریان موانع و مشکلاتی که پیش روی دولت است قرار دهند و مردم نیز به دولت کمک کنند تا بتواند در حیطه‌ی مسئولیت‌هایی که به عهده دارد، موفق عمل کند. در زمینه گشایش سیاسی نیز شخص رئیس جمهور می‌تواند گام‌های موثری بردارد این امر نیاز به فراهم کردن حس همدلی و انسجام هرچه بیشتر مردم با دولت و نهادهای مسؤول نیز هست. ضمن این که چنین مسائلی، امری که چندان بر اساس تصمیم دولت باشد نبوده هرچند که این را معنا نمی‌دهد که دولت و رئیس جمهور نمی‌توانند کاری بکنند، این بیش از همه چیز نیاز به یک عزم جدی و تبیین دلائل جدیی دارد، قاعدتا ادامه این وضعیت در جهت انسجام و وحدت ملت ارزیابی نمی‌شود. و این مسأله مهم است. ما امروز بیش از هر زمان دیگری نیاز به وحدت و انسجام ملی داریم و این می‌تواند گام مهمی در این زمینه باشد.

در خصوص گشایش فضای سیاسی در داخل نیز دولت پس از به انجام رساندن توافق برجام، این فرصت را بدست آورده که به درون هم نگاهی بیاندازد، شاید سخنان ایشان در خصوص انتخابات و یا مجوز دادن به برخی احزاب اصلاح طلب، نشانه های خوبی برای این امر باشد. به هر حال باید امیدوار بود و به دولت کمک کرد تا بتواند با مشی اعتدالی و روش حقوقی به ابن امر بپردازد باید دولت در این زمینه ارتباطات بیشتری را با مردم و اصناف گوناکون اعم از حوزویان و دانشگاهیان و فرهنگیان و کارمندان و کارگران و اصحاب هنر وقلم و اندیشه برقرار کند. باید با تشکل های سیاسی جدا از مشی سیاسی آن‌ها ارتباط شکل یافته داشته باشد چه بسا استفاده از آرای گوناگون آنان برای دولت راه‌گشا باشد. اما یکی از مهم ترین کارهای دولت در خصوص فضای سیاسی می‌تواند این باشد که از طریق دستگاه های نظارتی و یا امنیتی که در اختیار دارد ترتیبی اتخاذ نماید که این نهادها و دستگاه ها برای ایجاد نشاط و امنیت هرچه بیشتر برای تحقق اصول قانون اساسی و ازادی های مشروع و قانونی در حوزه های سیاسی فرهنگی و اجتماعی، سعی کنند که مسائل اجتماعی را به سیاسی و فعالیت های سیاسی را به امنیتی و فعالیت های فرهنگی را به براندازی و یا نفوذ ارتقا ندهند بلکه باید برای ایجاد امنیت وحل راحت تَر مشکلات، حتی مسأله امنیتی را به سیاسی و سیاسی را به اجتماعی تقلیل داد و حل نمود در غیر این صورت ما شاهد برخی امور تلخی خواهیم بود که نمی‌تواند الزاما موجب امنیت و انسجام گردد به اعتقاد من دولت در این زمینه می‌تواند بسیار مؤثر عمل کند.

٣- حامیان دولت

دولت روحانی حامیان متکثری دارد، از مردم عادی غیر متشکل تا تشکل‌ها از طیف محافظه‌کار گرفته تا منتهی‌الیه اصلاح‌طلبان. دولت باید رضایت این طیف گسترده را و بالاخص مردم راجلب کند. دولت باید جهت گیری کلان و هدف حرکت خود راجلب رضایت مردم و منافع ملی قرار دهد. قاعدتا اگر این باشد طیف های گوناگون بطور عمده نیز رضایت خواهند داشت ولو به هر حال همواره عده‌ای هم بوده و هستند که ناراضی خواهند ماند یا واقعا معتقدند که دولت در جهت منافع ملی حرکت نمی‌کند. هرچند گاهی منافع ملی نیست و منافع ما و گروه ما مطرح است که البته این افراد اندک هستند و مردم به آن‌ها اعتنا نمی‌کنند. بنابراین اصل این است که دولت بتواند به دغدغه‌های مردم توجه کند. ما امروز با انبوهی از مشکلات روبرو هستیم این‌ها را تا یک زمانی می‌توانیم بگوییم که میراث دولت گذشته است که واقعا هم هست، اما نمی‌توان تدبیر امروز را فراموش کرد. بالاخص که دولت، خود را دولت تدبیر و امید معرفی کرده است. پس باید تدبیر کرد که خلاصه مردم چگونه می‌توانند از امنیت و رفاه و أزادی برخوردار شوند. این امر موجب رضایت عمومی می‌شود و موثرترین روش برای حفظ و تقویت روحیه و انسجام ملت و به تبع آن دولت است و جریان‌های سیاسی داخل نظام هم همین را می‌خواهند . البته برخی از طیف‌ها هم از ابتدا با روی کار آمدن جریان اعتدالی مشکل داشته و دارند که اکر مردم ببیند که فعالیت‌های دولت و جهت‌گیری‌های آن رضایت‌بخش است حمایت خواهند کرد و گروه های افراطی از جانب ملت طرد خواهند شد و راه به جایی نمی‌برند.

توافق هسته‌ای

۴- نتیجه‌ی توافق هسته‌ای و برجام ، بر فضای سیاسی کشور و به ویژه انتخابات اسفند ماه تاثیر بسزایی می‌گذارد و دولت و گرایش اصلاحات و اعتدال پیروز آن خواهند بود و لذا افراطیون درصدد آن هستند که این امر پیروزی تلقی نگردد یا آن را توافقی به غایت بد جلوه دهند تا به عنوان منجی، نمایندگی مردم در مجلس را مال خود کنند .

البته بررسی برجام و پیشنهاد مقام رهبری برای بررسی آن توسط مجلس را من سیاست خوبی می‌دانم. این کاری عاقلانه و مبتنی بر درایت و پیش‌بینی مسائلی است که در آینده می‌توان بیشتر نقاط قوت این تصمیم را مشاهده نمود. اتفاقا این بررسی را باید به فال نیک گرفت، هرچند شاید برخی از مسئولان دولت چندان راضی به این کار نباشند و معتقد باشند که ورود دولت یا شورای امنیت ملی ایران کافیست، اما بنظر می‌رسد باید مجلس را در جایگاه اساسی و قانونی خود تقویت کرد، این امر جدا از هر خط و جناح سیاسی، برگرداندن امور به جایگاه اصلی خود است، البته می‌تواند در این موضوع ملی، مجلس خوب یا بد عمل کند، عمل مجلس عمل نیابتی است و مردم نیز در آن مسؤول خواهند بود، ما مردم وکالت داده ایم که نمایندگان و وکلای ما درباره‌ی مسائلی که مربوط به این قوه است، تصمیم بگیرند، خوب یا بد آن، امری است که مردم را متوجه می‌سازد که دست به انتخاب درستی زده‌اند یا نه؟

از سوی دیکر نمایندگان هم اگر خواست و منویات ملت را که در رایشان به رئیس‌جمهور تجلی یافته ندیده بگیرند و این توافقنامه را وسیله ای برای برخورد و تسویه حساب های جناحی و گروهی خود قرار دهند، مردم با آنان در آینده‌ی نزدیک و از طریق صندوق های رأی سخن خواهند گفت. پس نمایندگان باید بدور از منافع گروهی به منافع ملی و خواست اکثریت ملت در بررسی برجام توجه کنند.

با این مقدمه می‌توان فهمید به دلیل آن‌که این تصمیم یعنی رد یا تصویب توافق برجام از نظر ملی، امر بسیار مهم و استراتژیکی است، بنابراین می‌تواند برای مردم نوع رویکرد مجلس و نمایندکان حوزه های انتخابی، ملاک خوب و تعیین‌کننده‌ای در رقابت‌های انتخاباتی پیش رو باشد و مردم آن را یکی از ملاک‌های مهم در رأی‌شان به نمایندگانشان لحاظ کنند..

شفاف‌سازی دولت

۵- آقای روحانی باید بیش از این مسائل و مشکلاتی را که با آن دست به گریبان است، برای عموم شفاف‌سازی کند تا بتواند همدلی مردم را با دولت افزایش دهد. در این زمینه عملکرد دولت، چندان راضی کننده نیست. آگاهی مردم سبب می‌شود که دولت بتواند موفق تر عمل کند. و از این رهگذر است که می‌تواند با قوت بیشتری اهداف و برنامه های دولت خود را پیش ببرد.

برخی چنین اعتقادی دارند و انتظار به جایی هم هست. آن‌ها موقعیت و تنگناهای دولت را می‌دانند اما با توجه به همه‌ی این تنگناها احساس می‌کنند که دولت باید کارگروه ویژه و کارآمدی را برای پیگیری و پیشبرد اهداف دولت و برنامه تدارک ببیند. دولت آقای روحانی باید از خرد علم و تجربیات انباشته‌ی ملی و شخصیت‌های عالم مجرب و مدیر و اساتید دانشگاه ها در قالب مشاورین خود در هر وزارت خانه و نهاد دولتی استفاده کند. این امر شدنی‌ست ما متاسفانه امروز مشاور را آدمی می‌دانیم که یا دوره‌اش تمام شده و او را باید سر کاری بگذاریم و یا وی را زینت مدیریت می‌دانیم، حال آن‌که مشاوران، هم در تصمیم‌سازی و هم طراحی نقشه‌ی راه و هم توانمند‌سازی وزرا و مدیران بسیار مؤثرند و اتفاقا باید از همه‌ی نیروها با ویژگی‌های مذکور اعم از اصلاح‌طلب و محافظه کار استفاده کرد و از عقل و خرد و علم و تجربه‌ی آنان در توسعه‌ی کشور بهره برد. متاسفانه به دلیل ماهیت مسائل اجرایی و درگیرشدن با امور جزیی، این آفت همیشه گریبان‌گیر مدیران ما بوده است که وقت کمتری را به این امر اختصاص می‌دهند. حال آن که از ضروری‌ترین مسائل امروز ما همین است. اصول کار همین است که اگر در هر مسئله‌ای اعم از سیاسی، دیپلماتیک، اقتصادی و فرهنگی، سخن می‌گوییم، تصمیم بر اساس خرد جمعی و با تکیه به منافع ملی، اتخاذ شود و به صورت بیانی و عملی، به اطلاع مردم برسد و منافع و مضرات آن بر همگان روشن شود و به تعبیری شفاف‌سازی صورت بگیرد، قاعدتا ملت نیز علاوه بر همدلی، حمایت‌های عملی و تقویت و تعاون هم خواهند داشت، از این رو عملکرد دولت را در وجه عملی آن، به دلیل آن‌که نمود بیرونی نداشته و متاسفانه ارتباط رسانه‌ای قوی هم با مردم به دلایل گوناگون نتوانسته ایجاد کند، قابل نقد می‌دانم، این فرصت‌ها را دولت نباید از دست بدهد، البته معتقدم باید رسانه‌های عمومی و صدا وسیما هم در نوع رویکردشان نسبت به دولت، مسئولیت‌پذیرتر باشند و دولت هم خود می‌تواند در این جهت موفق‌تَر عمل کند و برخی مسائل را با توجه به درجه‌ی حساسیت آن، با مردم صریح‌تر در میان بگذارد و نگران گروه‌های فشار نباشد، چون اصل این است که دولت باید متکی به ملت باشد و نگران موضع گیری های افراطی‌ها نباشد.

امتحان انتخابات

۶- اصول‌گرایان در انتخابات پیش رو بار دیگر به سمت طیف رادیکال چون جبهه پایداری غش نمی‌کنند. احتمال را بسیار کم می‌دانم که اصول‌گرایان با جناح افراطی راست در انتخابات پیش رو همگام شوند. آزمون برخورد با برجام توسط افراطیون و نمایندگان نشاندار آن‌ها، شانس رسیدنشان به کرسی‌های سبز را به شدت کاهش داده، البته می‌گویند در عالم سیاست هر چیزی شدنی‌است، اما بالاخره همان طور که در هر دوره‌ای از ادوار مجلس، آزمون و امتحانی هم هست و از سوی دیگر انتخاب، اصولا خود نوعی امتحان کردن انسان‌ها است -چه خودمان که انتخاب‌گر باشیم و چه منتخب- بنابراین ما با انتخابمان در حقیقت هم خود امتحان می‌دهیم و هم به منتخبمان نمره می‌دهیم. اگر کسی از امتحان نمایندگی‌اش پیروز بیرون آمده باشد ما دوباره او را انتخاب می‌کنیم، این فقط منحصر به افراد نیست. گروه‌های سیاسی هم در معرض امتحانند و می‌دانیم که این‌جا این مردمند که به انتخاب‌ها و امتحان‌ها با رأی‌شان نمره می‌دهند و در حقیقت داوری می‌کنند. بنابراین نمره‌ی افراطی‌ها در امتحان مجلس و هم‌فکران آن‌ها بیرون مجلس، نمره‌ی قبولی نبود و آن‌ها مردود شده اند، بنابراین تحلیل و پیش بینی من این است که افراطیون در احتضار به سر می‌برند. هم به دلیل مشی سیاسی و هم اخلاقی. نه تنها مردم، دیگر هم‌فکران قدیم و نزدیکان دیروزشان آن‌ها را تحمل نخواهند کرد. البته هنوز هم باید نگران مردمی باشیم که ممتحن و انتخابگرند، و این به آگاهی‌بخشی بیشتر نیاز دارد، و این مهم بر دوش نخبگان و روشن‌اندیشان و روشنفکران و دانشگاهیان اعم از استادان و دانشجویان و اصحاب هنر و فرهنگ و اندیشه است که مردم آن‌ها را گروه‌های مرجع خود می‌دانند. باید کار کرد، آگاهی داد و نشر آگاهی و توجه دادن به منافع و مضرات یک تفکر یا برنامه افراطی را بیش از پیش متذکر شد. میزان دخالت شخصیت حقیقی و آگاهانه‌ی انتخاب کننده است که مهم و تعیین کننده است. باید این امر را با آگاهی‌بخشی و حساسیت‌بخشی نسبت به مسؤولیت‌شان، عملی ساخت، که در این زمینه رسانه‌ها، شخصیت‌ها و احزاب و تشکل‌ها نقش بسزایی دارند.

موفقیت دولت

٧- روحانی در جذب اصول‌گرایان معتدل و همدل کردن آن‌ها با دولت، به نظر من، تا کنون موفق عمل کرده است. البته به نظر می‌رسد تمام جریان‌هایی که نسبت به منافع ملی حساس بوده اند و روند گذشته را به نفع ملت ارزیابی نمی‌کرده‌اند از پیش از انتخابات به فکر چاره‌جویی بوده اند، عده ای از دولت گذشته فاصله گرفتند و مشی اعتدالی را در مقابل مشی گذشته بیشتر پسندیده و آن را کارآمدتر ارزیابی کردند، در ادامه نیز با روی کار آمدن آقای روحانی این احساس تقویت شده و تجربه‌ی دو ساله‌ی دولت بالاخص در سیاست خارجی و تا حدودی اقتصاد را مثبت ارزیابی می‌کنند و این توان دولت را می‌رساند که توانسته نشان دهد که با حفظ اصول و چارچوب‌های نظام و با مشی اعتدالی حرکت اصلاح‌گرایانه‌ی خود را دنبال می‌کند. این دسته از اصول‌گرایان که اینک تعداد آن‌ها قابل توجه است، گرایش بیشتری به روش دولت در حل مسائل دارند، در مقابل البته محافظه کاران افراطی هستند که به هر بهانه‌ای در صدد زمین‌گیر کردن دولتند، که به نظر من راه به جایی نمیبرند.

کلمات کلیدی :