کد خبر: 43334تاریخ انتشار : ۱:۴۰:۲۲ - چهارشنبه ۲۳ آبان ۱۳۹۷

علی اکبر مختاری- پژوهشگر سیاسی

گردش نخبگان وتوسعه سیاسی

قانون منع بکارگیری بازنشستگان دولتی پس از سالها تعویق و فشار لابیهای قدرتمند سیاسی در ممانعت از تصویب آن نهایتا به نتیجه رسید و اجرایی شد و تعداد زیادی از مدیران دولتی باید تا ۲۶ آبان مناصب خود را ترک کنند. با مداقه بیشتر بر تعداد افراد و مناصبی که افراد بازنشسته اشغال کرده اند بویژه استانداران دولت، تقریبا نیمی از کل استانداران کشور باید جایگاه خود را واگذار کنند و وزارت کشور با یک خانه تکانی اساسی مواجهه است و این یک فقره خود نشان از بی اعتقادی عمیق حاکمان سیاسی به موضوع مهم و اساسی گردش نخبگان است در واقع چرخش نخبگان جایگزین گردش نخبگان شده است و منش محافظه کاری و سنت گرایی در دولت تدبیر و امید را نمایان میکند.

گردش نخبگان وتوسعه سیاسی

قانون منع بکارگیری بازنشستگان دولتی پس از سالها تعویق و فشار لابیهای قدرتمند سیاسی در ممانعت از تصویب آن نهایتا به نتیجه رسید و اجرایی شد و تعداد زیادی از مدیران دولتی باید تا ۲۶ آبان مناصب خود را ترک کنند. با مداقه بیشتر بر تعداد افراد و مناصبی که افراد بازنشسته اشغال کرده اند بویژه استانداران دولت، تقریبا نیمی از کل استانداران کشور باید جایگاه خود را واگذار کنند و وزارت کشور با یک خانه تکانی اساسی مواجهه است و این یک فقره خود نشان از بی اعتقادی عمیق حاکمان سیاسی به موضوع مهم و اساسی گردش نخبگان است در واقع چرخش نخبگان جایگزین گردش نخبگان شده است و منش محافظه کاری و سنت گرایی در دولت تدبیر و امید را نمایان میکند. مسلما در عصر مدرن بهره گیری از پتانسیل نیروی انسانی جوان و نخبه از عوامل رشد و توسعه سیستم های دولتی و خصوصی به حساب می آید و مهم تر از آن باور به موضوع مهم و اساسی کادر سازی و جانشین پروری در سیستم های مدیریتی است.سوالی که مطرح میشود اینست  درکشور ما چرا به موضوع گردش نخبگان اهمیت داده نمیشود؟ و برای گذر از این بی اعتقادی به گردش نخبگان و بی توجهی به گزینش سیاسی چه باید کرد.
پس ازپیروزی انقلاب چون متخصصین و اداره کنندگان حکومت پهلوی فراری شده یا دستگیر شده بودند بیشتر مناصب حکومتی به روحانیون یا انقلابیون از اقشار مختلف واگذار می شد. در آن دوران یکی از دغدغه های نخبگان و توده موضوع تقوا یا تخصص افرادی بود که کاندیدای پستهای دولتی بودند و مباحث و مناظره هایی که بین مرحوم بازرگان و شهید بهشتی و دیگران انجام می شد گاها به سطح جامعه کشیده می شد،روحیه انقلابی و نگاه حق و باطلی به این موضوع و اهمیت یافتن نوع پوشش و ظاهر افراد گاها موجب انزوای متخصصین و دلسوزان بود. پس از آن شاید نوع رویکرد روسای دولتها به تخصص گرایی و نیاز به فن سالاران در اداره دولت، آن نگاه اولیه ظاهراگرایانه و فقاهتی را تعدیل کرد ولی اصل مهم گردش نخبگان همچنان با بی توجهی همراه است. چون اداره حکومت در همان حلقه اولیه انقلابیون با تعصب خاصی حفظ شده است و اکثر این افراد در سنین سالمندی قرار دارند ولی برخی از آنان  بیش از دهها منصب را در اختیار دارند و از قدرت کناره گیری نمیکنند، حتی در لایه میانی مدیریت سیاسی همانند شهرداری تهران امروز شاهد چرخش نخبگان هستیم تا گردش نخبگان. در قانون منع بکارگیری بازنشستگان نیز مجددا استثنائاتی در نظر گرفته شده است که حلقه انقلابیون را شامل میشود.
چند مولفه موجب بوجودن آمدن چنین رویکردی در جمهوری اسلامی شده است. انقلابیون تفسیر خاصی از شیوه حکومتداری در جمهوری اسلامی دارند و معتقدند تا زمانی که در قید حیات هستند باید در مناصب باشند و اصول اساسی که از ابتدای انقلاب تعریف شده حفظ شود چون با آمدن دیگران تفسیر دیگری جایگزین میشود و انقلاب از مسیر اصلی منحرف خواهد شد یا دشمنان نظام که با این رویکرد مخالفند به انحای مختلف تلاش میکنند که ایده رسمی انقلاب را شکست دهند. مولفه بعدی عدم پویای نظام حزبی است مسلما گزینش سیاسی و رشد و ارتقای نخبگان سیاسی در یک نظام حزبی مطلوب و پویا تحقق می یابد و با تعطیلی احزاب درسالهای اولیه انقلاب عملا بستر اصلی و رسمی گردش نخبگان به حاشیه رفت و متاسفانه سنت نامطلوبی دراین زمینه در دهه های بعد رشد یافت و آن پررنگ شدن ارتباطات سببی و نسبی و رفاقت و باندی شدن گزینش سیاسی است. به همین دلیل نظام سیاسی در ایران آسیبهای جدی از این شیوه بکارگیری نخبگان سیاسی دیده است و فساد سیستماتیک و رانت کل سیستم را فلج کرده است. در عصر مدرن گزینش افراد با شیوه دوره قاجار شایسته دولت و ملت ایران نیست، قانون منع بکارگیری بازنشستگان گامی مهم در جهت توسعه سیاسی و اصلاح ساختار گزینش سیاسی است و در کنار آن باید شاخصه های اصلی گزینش و جذب افراد در مناصب حکومتی بر اساس شایسته سالاری و فساد ستیزی به صورت قانون در آید. همچنین بهره گیری از تجربیات و ظرفیتهای بخش خصوصی در مدیریت میتواند مفید بوده،با مشارکت همه نیروها و نخبگان، کثرت گرایی و گردش نخبگان تحقق خواهد یافت.

کلمات کلیدی :