کد خبر: 44539تاریخ انتشار : ۱:۰۳:۰۷ - چهارشنبه ۱۴ آذر ۱۳۹۷

وحید سلوکی- کارشناس حوزه بین الملل

رویکرد خاورمیانه‌ای روسیه

از زمان روی کار آمدن مجدد پوتین، تغییر قابل توجهی در سیاست خارجی روسیه ایجاد نشده و همچنان اصل منفعت گرایی بر این کشور و سیاست‌های آن حاکم است.

رویکرد خاورمیانه‌ای روسیه

از زمان روی کار آمدن مجدد پوتین، تغییر قابل توجهی در سیاست خارجی روسیه ایجاد نشده و همچنان اصل منفعت گرایی بر این کشور و سیاست‌های آن حاکم است.
رویکرد روسیه در مورد حضور منطقه‌ای ایران به‌خصوص در سوریه را باید از جهت‌های متفاوتی بررسی و مورد تحلیل قرار داد و این مسئله نیازمند تحلیلی واقع بینانه می‌باشد.
قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای از جمله روسیه نباید فراموش کنند که این ایران بود که طی سال‌های ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۵ از سوریه در برابر تروریسم حمایت میدانی به عمل آورد و نقش روسیه تنها محدود به حمایت‌های سیاسی و دیپلماتیک بود.
با نگاهی واقع بینانه باید گفت در حوزه ژئوپلتیک و ژئواکونومی اتحاد ایران با روسیه عاملی موثر در تبدیل روسیه به بازیگری با نفوذ  بیشتر در خاورمیانه، در مقایسه با چندین سال قبل شده است.
در مورد روسیه باید گفت این است که این کشور هرچند به لحاظ نظامی قدرتمند اما از نظر اقتصادی ضربه‌پذیر است و اقتصاد وابسته‌ای به نفت و گاز دارد، لذا پوتین این نقطه ضعف کشورش را می‌داند و نمی‌خواهد مجددا به ورطه قبلی خود، در شمایل شوروی سابق بیفتد.
از این رو برای تقابل با آمریکا، امید بسیاری بسته تا با نزدیک شدن به ترکیه، بتواند شکاف بین ترکیه و آمریکا را بیشتر کند.
اما این درحالی است که روسیه با ترکیه بر سر مسائلی همچون شهر ادلب و مناطق خلع سلاح با یکدیگر تعارضاتی را دارند.
جنبه دیگر اهمیت منطقه غرب آسیا و کشور سوریه برای روسیه، اهمیت هویتی و هنجاری آن در برابر آمریکا است. باید توجه داشت وضعیت کنونی خاورمیانه به صورتی است که بازیگران داخلی و خارجی موجود در آن طی چندسال گذشته برای افزایش نقش خویش و کاهش نقش رقبا، بر نقش ژئوپلیتیک و ایدئولوژی در سیاست خارجی به صورت توامان تاکید می‌کنند. در واقع سوریه به لحاظ امکاناتی که برای حضور سیاسی و نظامی در مدیترانه در اختیار روسیه گذاشته است و می‌گذارد فراتر از آن است که مسکو به سادگی از دست رفتنش را تحمل کند.
اما آنچه باید مدنظر قرار گیرد این است که مشکل این اتحاد از آنجا شکل خواهد گرفت که ایران بخواهد برای حفظ دستاوردهایش در سوریه مبادرت به اقداماتی ورزد تا به عنوان یک قدرت منطقه‌ای، در توازن آینده قدرت در سوریه مشارکت داشته باشد.
در این مرحله است که منفعت محوری، جایگزین منافع جمعی و راهبردی می‌شود.
در واقع روسیه به دنبال نفوذ حداکثری در معادلات منطقه‌ای است. از سوی دیگر روسیه، همکاری با غرب و متحدان آن، از جمله رژیم صهیونیستی و عربستان را منتفی نمی‌داند و حتی از این کشورها به عنوان شرکای اولویت‌دار خود نام می‌برد. مشخص‌ترین موضع روسیه در قبال حضور ایران در سوریه بر مبنای منفعت محوری و اولین جلوه آن تعامل همزمان با ایران و اسرائیل است. بر همین اساس نمی‌توان تاثیرات این تعاملات چندجانبه را بر سیاست‌های خاورمیانه‌ای مسکو نادیده گرفت .
گفتنی است بر اساس چنین سیاست‌هایی نمی‌توان گفت که در مسئله گروه اقدام ویژه مالی ، در صورت عدم تصویب آن در محیط داخلی ایران، روسیه به حمایت‌های بین المللی و همکاری‌های منطقه‌ای خود ادامه دهد.
در کنار آنچه آمد نباید از فشار لابی یهود در روسیه و لابی‌های بین المللی بر سیاست خارجی این کشور صرف نظر کرد. لذا در برهه کنونی می‌توان گفت به نوعی روسیه موافق صد درصدی حضور ایران و پایگاه‌های نظامی جمهوری اسلامی در سوریه نیست.
برهمین اساس باید نتیجه گرفت که روسیه تعامل با قدرت‌های بین‌المللی را ترجیح می‌دهد و هدفش از همکاری با ایران تنها برای ایجاد موازنه قدرت بر مبنای منافع منطقه‌ای می‌باشد.
جمهوری اسلامی ایران می بایست بیش از گذشته رویکرد سیاست خارجی خود را تغییر داده و ائتلاف سازی خارجی با کشورهای منطقه ای و فرامنطقه ای به خصوص با کشورهای اتحادیه اروپا را در دستور کار خود قرار دهد.

کلمات کلیدی :