کد خبر: 44538تاریخ انتشار : ۱:۰۲:۲۳ - چهارشنبه ۱۴ آذر ۱۳۹۷

محمدرضا حسینی- روزنامه نگار

۱۶ آذر پس از ۶۵ سال

پس از آنکه خبرنگاری در هتل «اکسلسیور» شهر رم خبر سقوط دولت دکتر مصدق را روی میز ناهار محمدرضا پهلوی و همسرش ثریا قرار داد، شاید باورش نشد، اما این خبر نحس واقعیت داشت. بار دیگر واپسگرایی و استبداد به حکومت بازمی‌گشت. از فردای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ که دولت قانونی مصدق با حمایت آمریکا- انگلیس، سپهبد زاهدی سقوط کرد، فضای خفقان و ترور برقرار شد. حکومت کودتایی برای محو هرگونه مقاومت آزادیخواهان و مخالفان با اعمال خشونت، بازداشت، شکنجه و اعدام، استبداد را با همه ابعاد آن درتمام سطوح جامعه ایرانی حاکم کرد.

۱۶ آذر پس از ۶۵ سال

پس از آنکه خبرنگاری در هتل «اکسلسیور» شهر رم خبر سقوط دولت دکتر مصدق را روی میز ناهار محمدرضا پهلوی و همسرش ثریا قرار داد، شاید باورش نشد، اما این خبر نحس واقعیت داشت. بار دیگر واپسگرایی و استبداد به حکومت بازمی‌گشت. از فردای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ که دولت قانونی مصدق با حمایت آمریکا- انگلیس، سپهبد زاهدی سقوط کرد، فضای خفقان و ترور برقرار شد. حکومت کودتایی برای محو هرگونه مقاومت آزادیخواهان و مخالفان با اعمال خشونت، بازداشت، شکنجه و اعدام، استبداد را با همه ابعاد آن درتمام سطوح جامعه ایرانی حاکم کرد.

با تلاش آزادی‌خواهان و یاران دکترمصدق «نهضت مقاومت ملی» برای مبارزه با رژیم کودتا تشکیل شد. از جمله اقدامات این نهضت برگزاری تظاهرات اقشار مختلف مردم ازجمله دانشجویان در مهرماه همان سال و اعتراض به حبس و محاکمه نخست وزیر قانونی بود. در این تظاهرات دانشجویان شرکت کننده با ماموران فرمانداری، چاقوکشان اوباش مزدور پهلوی به سرکردگی شعبان جعفری (شعبان بی‌مخ) زدوخورد ‌کردند و عده‌ای مجروح شدند. این وقایع در نشریات جهان منعکس گردید.

دوماه پس ازکودتا در۱۶ آبان سال ۱۳۳۲ خبرها حکایت از آن داشت که سپهبد زاهدی به صورت مخفیانه درحال مذاکره با انگلیس است، برای تجدید رابطه سیاسی پس از چهارده ماه قطع رابطه، که در اعتراض به دخالت‌های انگلیس به ویژه «شرکت نفت ایران و انگلیس» در امور داخلی و خارجی ایران همراه با کشف اسناد در دوره دولت دکترمصدق توسط وزیر امور خارجه دکتر فاطمی صورت گرفته بود. به همین دلیل در۲۱ آبان ماه تظاهرات گسترده‌ای در اعتراض به تجدید روابط برپا شد. خشونت رژیم کودتا در سرکوب و به ویژه برخورد شدید با «ملیون» سبب شد این وقایع در مطبوعات سراسر جهان مورد توجه واقع گردد و بسیاری از محافل سیاسی آن را مورد انتقاد قرار دادند.

سه ماه پس از کودتا با پایان جلسات محاکمه فرمایشی دکتر مصدق سرانجام در روز سوم آذر۱۳۳۲ براساس حکم صادره دادستان دادگاه نظامی دکتر مصدق به سه سال زندان محکوم شد. ازسوی دیگر رژیم کودتا در همین روز از طریق دربار شاهنشاهی اعلامیه‌ای مبنی بر مسافرت «ریچارد نیکسون» معاون  رئیس جمهور آمریکا به ایران در ۱۸ آذر صادرکرد. همچنین اعلامیه مشترک دو دولت؛ رژیم کودتایی پهلوی و انگلیس مبنی بر برقراری مجدد روابط بین آنها نیز در همین روز انتشار یافت. این اقدامات که مدرک قاطع در وابستگی عوامل کودتا به آمریکا و انگلیس بود با اعتراض‌های گسترده روبرو شد. رژیم کودتا ضمن آنکه هرگونه حرکتی را به شدت سرکوب می‌کرد همزمان با دروغ و وارونه سازی کودتا را «قیام ملی»  نامید و در تاریخ رسمی کشور هم ثبت کرد. (پنجاه سال بعد و پس از انتشار اسناد وزارت خارجه آمریکا، دولت آمریکا از کودتا و براندازی مصدق اظهار پوزش کرد.)

در روند تکاملی مبارزات ملت ایران علیه استبداد و استعمار اگر چه فراز و  فرودهایی وجود داشته اما در دوره‌های مختلف قشری از اقشار جامعه ایرانی پرچم مبارزه را در دست گرفته و آغازگر مرحله جدید بوده است. چند ماه پس از کودتای ننگین ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، دانشجویان ایران با اعتراض به حکومت استبدادی و کودتایی پهلوی و همچنین سفر نماینده دولت آمریکا که برای مشاهده نتیجه سرکوب عازم ایران بود با تقدیم سه شهید جایگاه و حضور خود در مبارزات ملت ایران را در تاریخ ثبت کردند.

سرهنگ غلامرضا نجاتی سال‌های ۱۳۴۳-۱۳۴۲ وکیل مدافع مرحوم آیت الله طالقانی در دادگاه  نظامی رژیم پهلوی بود. وی در کتاب (تاریخ سیاسی بیست و پنج ساله ایران از کودتا تا انقلاب) وقایع روزهای ۱۴، ۱۵ و ۱۶ آذر را چنین بیان می‌کند: « تظاهرات دانشجویان دانشگاه تهران به عنوان اعتراض به ورود دنیس رایت کاردار جدید سفارت انگلیس در ایران، از روز ۱۴ آذر ۱۳۳۲ آغاز گردید. دانشجویان دانشکده‌های حقوق و علوم سیاسی، علوم، دندانپزشکی، فنی، پزشکی و داروسازی در دانشکده‌های خود تظاهرات پر شوری علیه رژیم کودتا و مقاصد آن بر پا کردند. روز ۱۵ آذر ماه تظاهرات به خارج از دانشگاه کشیده شد و ماموران انتظامی در زدوخورد با دانشجویان شماری را مجروح و گروهی را دستگیر و زندانی کردند. روز ۱۶ آذر تعداد سربازان در داخل دانشگاه افزایش یافت. پیش از ظهر آن روز بین دانشجویان دانشکده‌های حقوق و علوم و ماموران فرمانداری نظامی برخوردهایی روی داد، ولی در دانشکده فنی به علت حضور یکی از گروهبانان در سر کلاس برای دستگیری دانشجویانی که شعار داده بودند کار به خشونت کشید. دانشجویان با مشاهده گروهبان مزبوردر کلاس درس و مشاجره با استادشان که به ورود او به محل درس معترض بود از کلاس بیرون می‌آیند و علیه حضور نظامیان در دانشگاه اعتراض می‌کنند. در همین اوان نظامیان دانشجویان را تعقیب می‌کنند و در سرسرا و سالن دانشکده فنی آن‌ها را با مسلسل به گلوله می‌بندند که در نتیجه سه تن از دانشجویان به نام‌های مصطفی بزرگ نیا، مهدی شریعت رضوی و احمد قند چی کشته می‌شوند. عده‌ای نیز مجروح می‌گردند. حادثه ۱۶ آذر ۱۳۳۲ به عنوان یک روز مقاومت تاریخی در تاریخ دانشگاه تهران ثبت شد. از آن پس همه ساله به رغم کوشش رژیم و ساواک، دانشجویان دانشگاه تهران و دیگر دانشگاه‌های ایران مراسم و تظاهراتی به یاد شهیدان آن روز بر پا کردند. ۱۶ آذر نقطه عطفی در مبارزات ملت  ایران در مقابله با رژیم کودتا نیز محسوب می‌شود.»

 

کلمات کلیدی :