کد خبر: 46041تاریخ انتشار : ۳:۳۵:۵۸ - سه شنبه ۱۱ دی ۱۳۹۷

مهدی نورمحمدزاده- فعال حوزه رسانه

چرا «چنین فرمودند»!؟

یکی از موانع مهم بر سر راه جریان نقادی سازنده در کشور ما (در غالب حوزه‌های فردی و اجتماعی)، رونق «تعارفات و تملق» است.همه ما، درجاتی از این آفت اخلاقی را تجربه کرده‌ایم و به آن مبتلا هستیم.

چرا «چنین فرمودند»!؟

یکی از موانع مهم بر سر راه جریان نقادی سازنده در کشور ما (در غالب حوزه‌های فردی و اجتماعی)، رونق «تعارفات و تملق» است.همه ما، درجاتی از این آفت اخلاقی را تجربه کرده‌ایم و به آن مبتلا هستیم. با آدم‌هایی خوش و بش می‌‌کنیم و قربان و صدقه شان می‌رویم که دائم پشت سرشان بد و بیراه می‌گوییم! جلو درهای ورودی و آسانسورها ترافیک راه می‌اندازیم و «بفرما بفرما» نثار هم می‌کنیم در حالی که هیچ باور قلبی به ارزش اخلاقی این رفتار نداریم! محض رعایت رودرواسی، به مهمانی کسانی می‌رویم که هیچ علاقه‌ای به مراوده و دوستی با ایشان نداریم! روبروی بالادستی‌ها کرنش می‌کنیم و عکس‌های سلفی‌مان با مسئولان را با افتخار منتشر می‌کنیم و از طرفی خودمان را منتقد اشرافیت و عدالت‌خواه معرفی می‌کنیم! در جلسات عمومی و در حضور بزرگان، زبان انتقاد می‌بندیم و در محافل خصوصی، جد و آباء مملکت و مسئولان ریز و درشتش را مورد الطاف ویژه قرار می‌دهیم! و…

 

این رفتارهای دوگانه که جنبه‌های فردی، خانوادگی و اجتماعی هم دارند، نشان می‌دهد که «تعارف و تملق» در فرهنگ ما ریشه تاریخی دارد و اصلاح آن نیز چندان ساده نیست. قرن‌های طولانی حکومت پادشاهان، اختناق در سطح جامعه، چاپلوسی درباریان و مخصوصا بازار همیشه پررونق ادبیات درباری و شاعران مدیحه سرای سلاطین بخشی از واقعیت‌های تاریخی ما هستند که فرهنگ امروز ما متاثر از آن‌ها است.

مثلا جالب است که در زبان شفاهی و مکتوب ما، صرفا برای «ادا کردن کلام» افعال متعددی از قبیل «گفت»، «اشاره نمود»، «بیان فرمود»، «خاطر نشان کرد»، «چنین فرمود» و … بسته به موقعیت گوینده استفاده می‌شود. تازه بماند که جمع بستن این افعال نیز برای فاعلان مفرد صاحب منصب، امری مرسوم و لازم تلقی می‌شود. زبان‌های دیگر را نمی‌دانم، اما عاشق صراحت و بی‌تکلفی زبان عربی هستم. عرب‌ها برخلاف ما برای سخن گفتن یک مرد، فقط «قال» دارند. فرقی هم نمی‌کند که فاعل «قال»، رسول‌الله باشد یا ابوسفیان! که بسیار گفته‌اند و شنیده‌ایم: «قال رسول الله…»!

 

کاری با ادبیات و زیبایی‌های زبان فارسی ندارم، اما این را مطمئنم که نقد جسورانه و حتی عناد و اعتراض به فاعل «قال» خیلی آسانتر و مقبول‌تر است تا نقد مودبانه و محترمانه نسبت به فاعل «فرمودند»!!

مطمئن باشید آن‌ها که نانشان از سفره «فرمود و فرمودند» در می‌آید، حواسشان به این تفاوت‌ها هست. آنها خوب می‌دانند که فاعل «گفت»، باید که اهل «گفت و گو» باشد و نقد بشنود، اما فاعلان صاحب منصب «فرمودند»، بی‌نیاز از شنیدن هستند و فقط باید تایید و تقدیس شوند، همین!

 

کلمات کلیدی :