کد خبر: 47962تاریخ انتشار : ۱:۵۹:۴۰ - چهارشنبه ۱۷ بهمن ۱۳۹۷

حدیثه شیرزادی- دانشجوی دکتری

دغدغه‌های اشتغال دانشجویان دکتری

مقطع دکتری در هر کشوری از جمله ایران به عنوان مهمترین و اثربخش‌ترین مقطع تحصیلی در دانشگاه قلمداد می‌شود. بالغ بر یک سال و نیم است که «کمپین مطالبات دکتری وزارت علوم» در گفتگو و پیگیری مشکلات و نقایص موجود بر سر راه دانشجویان دکتری سراسر کشور، در محضر تمامی مسئولین دولت، مجلس و … از اهمیت این مقطع تحصیلی علاوه بر سهم عمده‌ای که در فاکتورهای آموزشی، پژوهشی و اقتصادی دانشگاه‌ها دارد، در قامت وزن عمده‌ای که دانشجویان و فارغ‌التحصیلان دکتری در تعیین سهم آموزش در تولید ناخالص ملی (GDP) دارند، سخن رانده است و به کرات اذعان داشته است که خروجی‌های این مقطع از نظر شاخص‌های تاثیرگذار در بازده آموزش به صورت مستقیم در ارتقای سطح توسعه ملی موثر است.

دغدغه‌های اشتغال دانشجویان دکتری

مقطع دکتری در هر کشوری از جمله ایران به عنوان مهمترین و اثربخش‌ترین مقطع تحصیلی در دانشگاه قلمداد می‌شود. بالغ بر یک سال و نیم است که «کمپین مطالبات دکتری وزارت علوم» در گفتگو و پیگیری مشکلات و نقایص موجود بر سر راه دانشجویان دکتری سراسر کشور، در محضر تمامی مسئولین دولت، مجلس و … از اهمیت این مقطع تحصیلی علاوه بر سهم عمده‌ای که در فاکتورهای آموزشی، پژوهشی و اقتصادی دانشگاه‌ها دارد، در قامت وزن عمده‌ای که دانشجویان و فارغ‌التحصیلان دکتری در تعیین سهم آموزش در تولید ناخالص ملی (GDP) دارند، سخن رانده است و به کرات اذعان داشته است که خروجی‌های این مقطع از نظر شاخص‌های تاثیرگذار در بازده آموزش به صورت مستقیم در ارتقای سطح توسعه ملی موثر است.
بر اساس آمارهای بیان شده در مراجع رسمی، در حال حاضر نزدیک به ۳۵ هزار دانشجوی دکتری روزانه و بیش از  ۱۲۰ هزار دانشجوی دکتری (روزانه، شبانه، آزاد و پردیس) در حال تحصیل می‌باشند، در این میان باید پذیرفت که برنامه‌ریزی‌های توسعه آموزش عالی در سال‌های گذشته ابعاد مختلف اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی این توسعه غیرمنطقی را در نظرنگرفته و با انبوهی از دانشجویان و فارغ‌التحصیلانی مواجه هستیم که هیچ برنامه مدونی از طرف نهادهای حکمران برای آنان در نظرگرفته نشده است.
نتیجه این برنامه‌ریزی و توسعه غیر منطقی از دو نظر حائز اهمیت است:
نخست صرف هزینه‌های هنگفت بابت آموزش آن‌ها (به گزارش رسمی، حدود ۷۰۰ میلیون تومان هزینه صرف هر دانشجو تا مقطع دکتری می‌گردد) در برنامه بودجه سالیانه و از طرف دیگر ایجاد بستری پرآشوب و دغدغه‌زا برای جوانانی نخبه است که در بهترین مرحله زندگی خود هیچ درآمدی نداشته و در سن متوسط ۳۰-۳۵ سالگی به‌علت حضور تمام وقت اما بدون حمایت در دانشگاه‌ها و تلاش برای پیشرفت علمی، حتی هزینه‌های زندگی خود را باید از طریق والدین خود تامین نمایند. چنین زیست بومی برای این نخبه‌ترین قشر اجتماعی ایران نه تنها خود آن‌ها بلکه اساس کشور را با تهدیدهای توسعه ای مواجه کرده و هم اکنون نیز نتایج آن را در پدیده‌هایی همچون مهاجرت یا هدررفت منابع کشور، ثبت اختراع‌ها یا توسعه‌های علمی خارج از کشور همین قشر مشاهده می‌نمائیم، درختانی که به بار می‌رسند و میوه‌هایشان را نه تنها به درستی بدست نمی‌آوریم، که تقدیم سایر کشورهای دنیا می‌کنیم و در سال‌های اخیر نیز با افتخار از مهاجرت نخبگان و فرار مغزها به‌عنوان «صادرات نخبگان» یاد می‌کنیم.
براساس هدف کلی سند جامع علمی کشور مبنی بر حفظ کرامت دانشجوی دکتری و به‌طور خاص بر اساس راهبرد کلان ۸ سند نقشه جامع علمی کشور، دانشجویان دکتری باید از حمایت‌های تحصیلی، معیشتی و رفاهی بهره‌مند گردند و براساس اصل عدالت آموزشی، از آنجایی که دانشجویان دکتری روزانه در بدو ورود به دانشگاه تعهد عدم اشتغال و حضور تمام وقت در دانشگاه را تسلیم می‌دارند، لذا بایستی از مزیت‌های اشتغال به دوره مذکور در دانشگاه نیز بهره‌مند گردند.
نظر به اینکه دانشجویان دکتری در دانشگاه، علی‌رغم اثبات صلاحیت آموزشی و پژوهشی خود، عهده‌دار مسئولیت‌هایی اعم از آموزشی یا پژوهشی در دوران تحصیل خود هستند، لذا بعد از فارغ‌التحصیلی ایشان، طبیعی است که نیاز به وجود مدرکی دال بر سابقه کاری ایشان و توانایی‌های مهارتی ایشان برای جلب اطمینان بازار کار و یافتن شغل درخور شأن این قشر به شدت احساس می‌شود. علاوه بر این، از آنجایی که دوره دکتری تلویحا شغل محسوب می‌شود و امکان اشتغال به کار دیگری بطور کاملا قانونی از دانشجویان دکتری روزانه سلب می‌شود، در نظر گرفتن «بیمه» برای بهره‌مندی این دسته از دانشجویان دکتری امری ضروری در جهت برقراری عدالت آموزشی می‌باشد که با توجه به تعداد اندک دانشجویان دکتری روزانه و با توجه به اینکه هزینه بیمه درمانی از این مسئله قابل حذف بوده و در حقیقت چیزی حدود ۵۰ درصد حق بیمه عرف صرفا جهت پرداخت حق بیمه بازنشستگی خواهد شد، رقم بسیار ناچیزی در ردیف‌های موجود در لوایح بودجه سالیانه (چیزی حدود ۵ میلیارد) خواهد شد که در نهایت، باعث افزایش بهره‌وری امور آموزشی این قشر شده و با حذف دغدغه آنان رسیدن به بازده آموزشی اثر بخش و به دنبال آن توسعه همگانی را فراهم می‌آورد. در این راستا، در صورتی که سیاست گذاری مناسبی در در این خصوص صورت گیرد، اثربخشی سرمایه گذاری‌های کلان سالیان گذشته در این دوره، دوچندان شده و گام‌های موثری در جهت اعتلای روزافزون ایران اسلامی برداشته خواهد شد. بر این اساس، «کمپین مطالبات دکتری وزارت علوم» مسئله را طی مدت فعالیت خود، با وزیر محترم علوم، تحقیقات و فناوری، معاون دانشجویی وزارت‌ ‌عطف و رئیس سازمان امور دانشجویان و نیز رئیس محترم صندوق رفاه دانشجویان وزارت علوم مطرح کرده و نتیجه پیگیری‌های ایشان به لطف پیگیری‌های رئیس محترم صندوق رفاه، به لیست پیشنهادات وزارت علوم در خصوص لایحه بودجه اضافه شده و تقدیم سازمان برنامه و بودجه کشور شد. اما در کمال ناباوری، و علی‌رغم تمامی مصاحبه‌هایی که در هفته پژوهش از تمامی مسئولین دولت و مجلس مبنی بر تاکید بر ضرورت حمایت از پژوهشگران منتشر شد، این کمترین حمایت از این قشر نخبه دریغ گشته و هیچگونه ردیفی برای حمایت از دانشجویان دکتری در لایحه پیشنهادی بودجه ۹۸ در سازمان برنامه و بودجه کشور در نظر گرفته نشد و به سادگی تمام پیشنهادات حداقلی وزارت علوم در سازمان برنامه و بودجه کشور، حذف شد! این تناقض رفتار و گفتار در این بازه زمانی کوتاه، اگر موجبات شعله‌ورتر شدن ناامیدی در دل‌های این قشر نخبه و مصمم شدن ایشان به خروج از کشور را فراهم نکند، موجبات خاموشی شوق پژوهش را هر روزه بیشتر و بیشتر فراهم می‌کند. با چنین سطحی از حمایت‌های عملی از این قشر فرهیخته، قطعا روند سقوط انگیزه‌های پژوهشی در جهت پیشبرد اهداف علمی و توسعه‌ای ایران اسلامی هر روزه تندتر خواهد شد و این یعنی برنامه‌ریزی ناخواسته برای از دست رفتن توان علمی برای اعتلای ایران اسلامی توسط مدیران و مسئولین که خود باید نگهبان و ارتقادهندگان این توان علمی باشند. در این راستا حداقل کاری که می‌توان از وزیر محترم علوم و مجموعه تحت نظارت ایشان در این امر انتظار داشت، این است که به حذف این دو ردیف در لایحه بودجه توسط سازمان برنامه اکتفا نکرده و تلاش دوچندان برای بازگرداندن ردیف مربوط به پژوهانه و ردیف مربوط به بیمه دانشجویان دکتری را در مجلس ادامه دهند و پدرانه و مقتدرانه حامی این قشر و فعالیتهای کمپین در مجلس شورای اسلامی باشند تا به این کمترین حمایتها از پیشتازان پژوهش جامه عمل پوشانده شود و گامی به سوی اعتلای هرچه بیشتر ایران اسلامی برداشته شود.

کلمات کلیدی :